نقش کلیدی اگزاست فن در تهویه گازهای سمی کارخانجات تولید مواد شیمیایی
فهرست
کاربردهای اگزاست فن در کارخانههای شیمیایی
انتخاب مناسبترین نوع اگزاست فن
نحوه عملکرد اگزاست فن در جداسازی گاز سمی از محیط
جنس و مقاومت بدنه در برابر خوردگی
مزایای استفاده از هواکش های صنعتی در صنایع شیمیایی
در صنایع شیمیایی، حذف گازهای سمی معلق در هوا و حفظ شرایط بهداشتی در محیط کار، یکی از مهمترین نکات ایمنی به شمار آمده که استفاده از اگزاست فن های صنعتی این عمل را میسر می نماید.
در این مقاله، به بررسی دقیق نقش اگزاست فن در کارخانجات تولید مواد شیمیایی، انواع آن، نکات مهم در طراحی، مزایا و سایر موارد خواهیم پرداخت.
اهمیت تهویه در صنایع شیمیایی
کارخانجات تولید مواد شیمیایی به طور معمول با ترکیباتی سروکار دارند که ممکن است خطرناک، اشتعالزا، خورنده یا سمی باشند. برخی از گازهای متصاعد شده مانند مونواکسی کربن، آمونیاک و گازهای سمی از گروه کلر (مانند پنتافلوئورید، کلرامین، دیاکسید کلر و…) میتوانند در صورت تجمع در محیط، خطر انفجار، آسیب به سیستم تنفسی کارکنان یا ایجاد خوردگی در تجهیزات را به همراه داشته باشند.
به همین دلیل اگزاست فن، با تخلیه مداوم هوای آلوده و جایگزینی آن با هوای تازه توسط انواع فیلترهای تهویه، نقش مهمی در کنترل این خطرات ایفا میکند.
کاربردهای اگزاست فن در کارخانههای شیمیایی
در صنایع شیمیایی، اگزاست فن کاربردهای متنوعی دارد که بسته به نوع فرآیند تولید کارخانجات، ویژگیهای ماده شیمیایی و غیره متفاوت است. برخی از مهمترین کاربردهای آن عبارتاند :
- تهویه فضاهای بسته آزمایشگاهی یا صنعتی: جلوگیری از تجمع گازها یا بخارات خطرناک.
- خروج بخارات تولیدشده در واکنشهای شیمیایی: مخصوصا در دیگ های تولید مواد شیمیایی.
- کنترل دما در فضاهای گرم صنعتی: جلوگیری از اختلال عملکرد تجهیزات در اثر گرمای زیاد.
- کاهش میزان رطوبت یا بخارات اسیدی در محیط: محافظت از تجهیزات حساس به خوردگی.
- پیشگیری از انفجارهای احتمالی ناشی از گازهای اشتعالزا.
انتخاب مناسبترین نوع اگزاست فن
انتخاب یک اگزاست فن برای کارخانه تولید مواد شیمیایی، به عوامل مختلفی بستگی دارد که باید در مرحله طراحی و مهندسی به دقت بررسی شود. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- نوع و ماهیت ماده شیمیایی موجود در هوا: مواد خورنده نیاز به فنهایی با جنس مقاوم در برابر هرگونه خوردگی (مثلا PVC، FRP یا استیل) دارند.
- حجم هوای مورد نیاز برای تخلیه: باید بر اساس ابعاد محیط و سطح آلایندگی محاسبه شود.
- میزان دما و رطوبت هوا: ضرورت انتخاب موتور مقاوم در برابر حرارت و خوردگی و حتی زنگ زدگی.
- محل نصب: سقفی، دیواری یا بصورت کانال که بروی دیگ های تولیدی نصب میشود.
نحوه عملکرد اگزاست فن در جداسازی گاز سمی از محیط
ایجاد عمل فشار منفی با استفاده از فن بکوارد
اگزاست فن ها با ایجاد فشار منفی در محیط مورد نظر باعث تهویه هوای میشوند. بدین صورت که وقتی فشار منفی در اثر مکش ایجاد می شود، به عبارتی غلظت یا تراکم هوای محیط کمتر شده و هوای تازه از سایر جاها (مانند پنجره یا در) وارد محیط می گردد.
جانمایی در محل های مخصوص
در بعضی مکانها هواکش های صنعتی را در محل های بخصوصی نصب میکنند. بعبارتی در جاهایی که غلظت یا تراکم گاز سمی زیاد باشد نصب کرده تا بیشترین مقدار گازها را مکش و توسط کانال های هوا به بیرون هدایت نماید. این عمل دقیقا همانند هودهای صنعتی نیز عمل میکند. به همین دلیل گاهی در خروجی هود ها اگزاست فن نصب کرده و عمل مکش از روی دیگ تولید مواد شیمیایی انجام می پذیرد.
استفاده از فیلترهای تهویه هوای آلوده
در اکثر کارخانجاتی که مواد شیمیایی تولید می کنند، گاز و بخارات سمی زیاد به محیط متصاعد می شود. به همین دلیل تمامی هواکش های صنعتی باید دارای فیلترهای تهویه هوای بخصوصی باشند تا این گازهای سمی اول تهویه و سپس به بیرون یا محیط داخل هدایت شود. این فیلترهای هوا ذرات سمی را در خود به دام انداخته و سپس هوای خارج شده عاری از هرگونه بخارات سمی می باشد.
نکته مهم: از آنجایی که انتقال گازهای سمی به محیط بیرون (اکوسیستم) ممنوع بوده و باعث ایجاد مشکلات عدیده ای از جمله آسیب به پوشش گیاهی، آسیب به حیوانات و حتی آسیب جدی به لایه اوزون میشود به همین دلیل استفاده از انواع فیلترهای هپا HEPA (مانند H13, H14) فیلتر اولپا (ULPA) و فیلتر کیسه ای برای عمل فیلتراسیون یک ضرورت می باشد تا اولا این گازها مستقیما به بیرون منتقل نشوند، دوم اینکه با استفاده از این ابزارها گازهای سمی از بین رفته و بصورت هوای تهویه شده و پاک، مجدد به محیط داخل انتقال پیدا کند.
جنس و مقاومت بدنه در برابر خوردگی
یکی از مسائل مهم در طراحی اگزاست فن برای کارخانههای شیمیایی، انتخاب جنس بدنه و پروانه آن است. بسیاری از مواد شیمیایی خاصیت خورندگی بالایی دارند و استفاده از فلزات معمولی میتواند باعث زنگزدگی، فرسایش و حتی ایجاد خطرات ثانویه شود.
امروزه در چنین صنایع، از موادی مانند فایبرگلاس، PVC یا استیل استفاده میشود. هر کدام از این مواد در برابر دسته خاصی از ترکیبات مقاوم هستند و انتخاب صحیح آن باید با توجه به نوع مواد شیمیایی در خط تولید صورت گیرد.
مزایای استفاده از هواکش های صنعتی در صنایع شیمیایی
استفاده از فن های تهویه در کارخانههای تولید مواد شیمیایی، مزایای متعددی دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- افزایش سلامتی کارکنان: جلوگیری از استنشاق گازها و بخارات خطرناک.
- بهبود کیفیت هوای محیط کار: ایجاد شرایط کاری بهتر و جلوگیری از ابتلا به بیماریهای تنفسی.
- 3. کاهش خطر انفجار یا آتشسوزی: به ویژه در محیطهایی با گازهای قابل اشتعال.
- حفاظت از تجهیزات صنعتی: جلوگیری از خوردگی و افزایش طول عمر ماشینآلات.
نگهداری و بازرسی دورهای
یکی از نکات بسیار مهم در استفاده از کلیه هواکش ها، رعایت اصول نگهداری و سرویس دوره ای این دستگاه ها می باشد. دلیل تاکید این است که کارکرد مداوم و قرار گرفتن در معرض هوای آلوده، آنها را مستعد فرسایش و خرابی میکند. نگهداری صحیح و منظم این سیستمها شامل اقدامات زیر میشود:
- بازرسی دورهای یاتاقانها و پروانهها برای جلوگیری از لرزش یا خرابی.
- بررسی وضعیت فیلترها (در صورت وجود) و تعویض یا شستشوی به موقع آنها.
- تمیزکاری منظم بدنه و دریچهها جهت جلوگیری از انسداد و افت فشار.
- کنترل عایقبندی کابلها و موتور در برابر رطوبت و گازهای خورنده.
